Licencje CAL: cena, RDS CAL i licencje dostępowe do Windows Server oraz SQL Server

Ceny poniżej pochodzą z cennika polskiego dystrybutora Microsoft na lipiec 2026 i dotyczą licencji wieczystych kupowanych na sztuki. Warto na nie spojrzeć zanim policzysz stanowiska, bo różnica między User CAL a Device CAL to około 48 zł na sztukę przy Windows Server, a przy stu stanowiskach to już prawie pięć tysięcy złotych na jednym wyborze modelu.

Najbardziej zaskakuje zwykle RDS CAL. Licencja dostępowa do pulpitu zdalnego kosztuje ponad trzy razy więcej niż zwykła CAL do Windows Server, a przy tym jej nie zastępuje: użytkownik pracujący przez pulpit zdalny potrzebuje obu. Ten jeden szczegół potrafi podwoić koszt projektu terminalowego wobec pierwszej kalkulacji.

Przy SQL Server i Exchange model jest ten sam, ale stawki znacznie wyższe. SQL Server 2025 CAL to blisko tysiąc złotych netto za sztukę, więc powyżej mniej więcej trzydziestu użytkowników trzeba już poważnie policzyć wariant licencjonowania na rdzenie, gdzie liczba użytkowników przestaje mieć znaczenie.

To pierwsza decyzja, którą trzeba podjąć, i jedyna, która realnie zmienia rachunek. User CAL przypisuje się do konkretnej osoby i pokrywa jej dostęp z dowolnej liczby urządzeń: z laptopa firmowego, z telefonu i z komputera w domu. Device CAL przypisuje się do konkretnego urządzenia i pokrywa dostęp każdego, kto z tego urządzenia korzysta.

Reguła wyboru jest arytmetyczna i sprowadza się do porównania dwóch liczb. Policz osoby, które korzystają z serwera, i urządzenia, z których się z nim łączą. Kupujesz ten rodzaj CAL, którego wychodzi mniej. W biurze, gdzie każdy ma laptop i telefon służbowy, urządzeń jest więcej niż ludzi, więc wygrywa User CAL. W hali produkcyjnej, gdzie trzy zmiany logują się do dziesięciu terminali, wygrywa Device CAL, i to z ogromną przewagą.

Wolno mieszać oba typy w jednej organizacji i często to się opłaca: User CAL dla działu handlowego i biura, Device CAL dla stanowisk zmianowych i komputerów wspólnych. Czego nie wolno, to policzyć tę samą osobę raz jako użytkownika, a raz jako urządzenie i uznać, że jedno pokrywa drugie. Każdy punkt dostępu musi być pokryty jakąś licencją.

Przypisania nie da się zmieniać dowolnie często. Ogólna zasada w warunkach licencyjnych Microsoft to minimum 90 dni od poprzedniego przypisania, zanim licencję wolno przenieść na innego użytkownika lub inne urządzenie. Wyjątkiem jest trwała awaria sprzętu albo odejście pracownika z firmy. Przy dużej rotacji warto ten bufor uwzględnić w liczbie kupowanych licencji.

Nie i to jest reguła, która najczęściej wywraca budżet migracji. Licencja CAL musi być w tej samej wersji co serwer albo nowszej. Działa to wyłącznie w jedną stronę: nowszą CAL wolno użyć do starszego serwera, starszej do nowszego nie. Podnosząc serwer z Windows Server 2019 na 2025, trzeba więc wymienić także wszystkie licencje dostępowe, a to bywa większa pozycja niż sama licencja serwera.

Ta sama zasada dotyczy RDS CAL, a dodatkowo obejmuje serwer licencji. Licencje RDS CAL instaluje się wyłącznie na serwerze licencji w tej samej wersji Windows Server albo nowszej. Serwer licencji na Windows Server 2022 nie przyjmie licencji RDS CAL w wersji 2025, więc kolejność migracji ma znaczenie: najpierw serwer licencji, potem hosty sesji.

Praktyczny wniosek przy planowaniu kosztów jest taki, że liczbę licencji dostępowych trzeba wpisać do kalkulacji migracji od razu, a nie po fakcie. Przy pięćdziesięciu użytkownikach wymiana CAL-i do Windows Server 2025 to około 10 700 zł netto, a jeżeli część z nich pracuje terminalowo, każdy taki użytkownik dokłada kolejne 737 zł netto.

Osobno działa Software Assurance. Jeżeli licencje dostępowe są nią objęte, prawo do nowej wersji przychodzi razem z nią i wymiana nic nie kosztuje. Bez Software Assurance zostaje zakup nowych licencji, także tych z rynku wtórnego. Zasady licencjonowania samego serwera zebraliśmy na stronie o licencjach Windows Server.

Tak, o ile są to licencje wieczyste z umowy wolumenowej sprzedanej pierwotnie na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Podstawą jest wyrok TSUE w sprawie C-128/11 (UsedSoft przeciwko Oracle): po pierwszej sprzedaży na terenie Unii, za wynagrodzeniem odpowiadającym wartości rynkowej i bez ograniczenia czasowego, prawo producenta do kontrolowania dalszego obrotu tą licencją się wyczerpuje. Umowny zakaz cesji tego nie zmienia. Szerzej piszemy o tym na stronie o używanych licencjach Microsoft.

Przy licencjach dostępowych obowiązuje jednak zasada, o której przy zwykłym pakiecie biurowym nie trzeba pamiętać: CAL-e sprzedaje się i kupuje w komplecie odpowiadającym pierwotnemu zakupowi, razem z dokumentacją umowy wolumenowej, z której pochodzą. Pojedynczy klucz bez papierów nie ma tu wartości dowodowej, bo przy CAL-u nie ma czego zainstalować ani aktywować, a to znaczy, że jedynym, co kupujesz, są właśnie dokumenty.

Nie podlegają odsprzedaży licencje dostępowe w modelu subskrypcyjnym, czyli wszystko, co jest częścią Microsoft 365 i planów chmurowych. To umowy na czas określony i wyczerpanie prawa ich nie obejmuje. Nie podlegają jej też licencje objęte Software Assurance sprzedawane osobno od podstawowej licencji, bo samo Software Assurance nie jest odrębnym prawem do korzystania.

Oszczędność ma sens tam, gdzie licencji jest dużo. Przy pięćdziesięciu użytkownikach Windows Server 2025 pełny koszt nowych User CAL to około 10 700 zł netto, a na rynku wtórnym typowa oszczędność mieści się w przedziale od 50 do 70 procent. Ile warta jest konkretna pula licencji, sprawdzisz na stronie o wycenie oprogramowania, a zasady przekazania licencji między firmami zebraliśmy na stronie o przeniesieniu licencji.