Licencje wolumenowe Microsoft: MOLP, Open Value i Enterprise Agreement, które można odsprzedać

MOLP to skrót od Microsoft Open License Program, po polsku po prostu otwarty program licencyjny. Była to najprostsza forma zakupu zbiorowego: firma podpisywała jedną umowę, kupowała minimum pięć licencji na start, a potem dokupowała pojedyncze sztuki na tę samą umowę. W zamian dostawała niższą cenę niż w pudełku i, co ważniejsze, jeden klucz zbiorczy zamiast pięciu naklejek.

Licencja z MOLP jest bezterminowa. Nie ma w niej daty ważności ani mechanizmu wygaszania: firma, która kupiła Office Standard 2019 w tym programie, ma prawo używać go dziś, jutro i za dziesięć lat, niezależnie od tego, że samego programu już nie ma. Do licencji dołączone jest też prawo do wersji wcześniejszej, czyli downgrade: kupując nowszy rocznik, wolno zainstalować starszy, jeżeli tego wymaga posiadane środowisko.

Praktyczna różnica wobec pudełka jest taka, że w MOLP nie dostaje się nośnika ani indywidualnego klucza dla każdego stanowiska. Dowodem uprawnienia jest umowa: numer licencji Open, potwierdzenie zamówienia i faktura. Nośnik pobiera się osobno. To dlatego licencje wolumenowe tak dobrze nadają się do obrotu wtórnego: cała treść uprawnienia jest w dokumentach, a nie w naklejce przyklejonej do obudowy komputera.

Nazwa MOLP bywa dziś używana potocznie na każdą licencję wolumenową, także z Open Value. To skrót myślowy, ale przy sprzedaży i przy audycie ma znaczenie, z jakiego programu naprawdę pochodzi licencja, bo od tego zależy zakres uprawnień. Pełną mapę pojęć zebraliśmy na stronie o rodzajach licencji oprogramowania.

To jedna z najkosztowniejszych pomyłek w polskim licencjonowaniu, bo obie umowy nazywają się prawie tak samo, obie mają próg pięciu stanowisk i obie zwykle trwają trzy lata, a kończą się zupełnie inaczej. Open Value to program wieczysty rozłożony na raty: koszt licencji dzieli się na trzy roczne płatności, a po ostatniej racie licencja należy do firmy na stałe. Open Value Subscription to najem: firma płaci za prawo używania w okresie umowy, a po jej zakończeniu produkty trzeba odnowić albo odinstalować.

Software Assurance jest w Open Value zawarte zawsze i to jest jego druga zaleta obok rozłożenia kosztu. Przez czas trwania umowy firma dostaje prawo do nowszych wersji, więc podpisując Open Value w roku premiery kolejnego rocznika Office, kończy się z licencją na tę nowszą wersję. Ta część uprawnienia wygasa razem z umową, wieczysta zostaje licencja bazowa.

Open Value Subscription kusi najniższym kosztem wejścia i możliwością zmniejszenia liczby stanowisk w rocznicę umowy, co przy firmie kurczącej się realnie działa. Cena za tę elastyczność jest jednak taka, że po trzech latach płacenia firma nie ma żadnego majątku licencyjnego. Istnieje opcja wykupu na koniec umowy, ale to osobna decyzja i osobny wydatek, a większość klientów po prostu przedłuża na kolejne trzy lata.

Reguła praktyczna: jeżeli oprogramowanie ma pracować dłużej niż cztery lata, wieczysta wersja Open Value albo licencja z rynku wtórnego prawie zawsze wychodzi taniej niż kolejne cykle subskrypcji. Jak policzyć taki próg dla własnej firmy, pokazujemy na stronie o licencji wieczystej.

Tak, i to właśnie licencje wolumenowe są w Unii Europejskiej głównym przedmiotem legalnego obrotu wtórnego. Podstawą jest wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-128/11 (UsedSoft przeciwko Oracle) oraz art. 4 ust. 2 dyrektywy 2009/24/WE: pierwsza sprzedaż kopii programu w Unii wyczerpuje prawo producenta do kontrolowania jej dalszej dystrybucji. Zgoda producenta nie jest do tego potrzebna.

Warunki muszą być spełnione jednocześnie, wszystkie cztery. Pierwsza sprzedaż nastąpiła na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego za zgodą uprawnionego. Licencja jest wieczysta, a nie subskrypcyjna. Zapłacono za nią pełną cenę odpowiadającą wartości ekonomicznej. Sprzedający trwale odinstalował swoją kopię i przestał z niej korzystać.

Jest też ograniczenie, które w praktyce wywraca najwięcej transakcji: pakietu wolumenowego co do zasady nie wolno dzielić. Jeżeli umowa obejmuje sto licencji jako jedną, niepodzielną całość, nie można sprzedać pięćdziesięciu i zatrzymać reszty. Trybunał wypowiedział się w tej sprawie jednoznacznie w wyroku C-128/11. Osobno wyrok C-166/15 (Ranks) zakazuje przekazywania kopii zapasowych i nośników, dlatego przy legalnej transakcji przechodzą dokumenty i uprawnienie, nigdy plik instalacyjny.

Wartość takiej licencji na rynku wtórnym zależy od rocznika, edycji i kompletności dokumentacji. Sprzedający zwykle odzyskuje od 30 do 50 procent ceny katalogowej, kupujący płaci od 50 do 70 procent mniej niż za nową. Jak wygląda wycena konkretnej pozycji, pokazujemy na stronie o wycenie oprogramowania.

Zacznij od miejsca, w którym Microsoft trzyma zapis Twoich uprawnień. Historycznie był to Volume Licensing Service Center, w skrócie VLSC, gdzie logował się administrator wskazany w umowie i widział listę licencji, klucze zbiorcze oraz potwierdzenia zamówień. Microsoft przenosi te funkcje do centrum administracyjnego Microsoft 365, więc jeżeli logowanie do VLSC nie działa, sprawdź zakładkę licencjonowania zbiorowego w panelu administracyjnym albo poproś partnera, który obsługiwał zakup.

Drugim źródłem, często pewniejszym od panelu, jest własna księgowość. Faktura pierwotna z numerem umowy Open jest dokumentem, który przesądza o uprawnieniu, i to ona jest potrzebna zarówno w audycie producenta, jak i przy sprzedaży licencji dalej. Panel można stracić razem z odejściem administratora, faktura zostaje w archiwum przez lata.

Trzecim krokiem jest zestawienie tego, co masz na papierze, z tym, co realnie działa w firmie. Prawie zawsze te dwie liczby się nie zgadzają, w obie strony: część licencji jest zainstalowana bez pokrycia, a część kupionych nigdy nie została wdrożona i po prostu leży. Jak zbudować taki rejestr bez agenta na komputerach, opisujemy na stronie o ewidencji oprogramowania, a co dokładnie sprawdza audytor Microsoft, na stronie o audycie licencji Microsoft.